ذبيح الله صفا

277

تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )

عالى سپهسالار ( تهران ) موجود است . به قطب الدين شيرازى كتاب ديگرى نسبت داده‌اند بنام « رسالة فى بيان الحاجة الى الطب و آداب الاطبا و وصاياهم » در سه فصل كه نسخه‌يى از آن مورّخ بتاريخ 913 در كتابخانهء خديويهء مصر موجودست « 1 » . ديگر از شرحهاى كتاب القانون شرحى است از علامه شمس الدين محمّد بن محمود آملى صاحب كتاب معروف نفائس الفنون كه شرح قانون خود را در سال 753 بپايان برد . وى كلّيات ايلاقى ( يعنى الفصول الايلاقيه تأليف شرف الزمان محمّد ايلاقى مقتول بسال 536 ) را نيز شرح كرد . وفات او در هفتصد و پنجاه و اندى اتفاق افتاد . در قرن هفتم و هشتم بر كتاب القانون شرحهاى ديگرى نوشته شده است كه از آنهاست شرح قطب الدين ابراهيم بن على مصرى ( م 618 ) و شرح السامرى ابو يوسف يعقوب بن غنائم ( م 681 ) و شرح ابن العالمه ( نجم الدين احمد بن الفضل م 652 ) و شرح ابن القف ( امين الدوله ابو الفرج يعقوب بن اسحق كركى م 685 ) و شرح سديد كازرونى بنام « توضيحات » كه در 745 از تأليف آن فراغت يافت ؛ و شرح زين العرب مصرى ( على بن عبد اللّه ) كه در سال 751 از آن فراغت يافت « 2 » و اختصارى كه چغمينى خوارزمى ( محمود بن محمّد بن عمر متوفى 745 ) ازين كتاب بنام « قانونچه » در ده مقاله ترتيب داد « 3 » . از پزشكانى كه در اوان حملهء مغول زنده بوده و در همان گيرودار از ميان رفته‌اند بزرگتر از همه نجيب الدين سمرقندى ( ابو حامد محمد بن على بن عمر ) است كه بسال 618 در فتنهء مغول در هرات كشته شد . وى از عالمان بزرگ طب بوده و تأليفات ذيقيمتى داشته است كه مهمتر از همه « الاسباب و العلامات » دربارهء بيماريهاى جزئى و علّت و علامت و علاج هريك بوده است . اين كتاب به نحوى تهيه شد كه هيچيك از بيماريها كه

--> ( 1 ) - آقاى سيد محمد مشكوة استاد دانشگاه تهران ، مقدمهء درة التاج ص ( 1 ج ) ( 2 ) - كشف الظنون ستون 1312 - 1313 ( 3 ) - ايضا ستون 1311